EN

Cumhurbaşkanlığı Binası ve Tarihi

Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nın bulunduğu burca zamanla değişik adlar verilmiştir. Lefkoşa surlarının Venedikliler tarafından yapıldığı 1567 yılında bu burca asil ailelerden Quirini’nin adı verilmişti. Osmanlıların Lefkoşa’yı ele geçirdikleri 1570 yılından sonra burada bir cephanelik bulunduğundan adı “Cephane” olarak değiştirilir.

Fotoğraflar

Silihdar Burcunun Değişik Adları

Belirli yerlere ait isimlerin zaman sürecinde gelişen yeni kullanımlara, ya da yapımcıları ile halk arasında söyleniş şekillerine bağlı olarak değişime uğradıkları bilinmektedir. Nitekim şimdilerde Cumhurbaşkanlığı Sarayı'nın bulunduğu burca da zamanla değişik adlar verilmiştir.

Lefkoşa surlarının Venedikliler tarafından yapıldığı 1567 yılında bu burca asil ailelerden Quirini’nin adı verilmişti. Osmanlıların Lefkoşa’yı ele geçirdikleri 1570 yılından sonra burada bir cephanelik bulunduğundan adı “Cephane” olarak değiştirilir.

M.S XVIII. Yüzyılın sonu ile M.S XIX. Yüzyılın başlarında Kıbrıs Muhassılı Silâhtar Mustafa Ağa tarafından hayır amacıyla oluşturulan Silâhtar vakıf suyu Girne Kapısı ile Cephane burcundan kente giriş yaptığından, burç önce “Silâhtar” adıyla bilinirken, ilerleyen yıllarda bu adın “Silihdar”a dönüşmesi nedeniyle burç da bu adla bilinmeye başlanır. İngiliz Sömürge döneminde top atışları bu burçta yapıldığından “Top Hisarı” adıyla da bilinir olmuştur.

Burcun Silihdar adını alması

“Silihdar” ile “Silâhtar” adlarıyla bilinen burç, adını, M.S XVIII. Yüzyılın sonu ile M.S XIX. Yüzyılın başlarında Lefkoşa’nın ikinci büyük su kaynağı olan Silahdar Suyu’nu Lefkoşalılara kazandıran zamanın Kıbrıs muhassılı Silahtar Mustafa Ağa’nın ünvanından almaktadır.

Şimdilerde tamamen kurumuş olan Silihdar su kaynağı, Lefkoşa’nın yaklaşık 1 mil (1.6 km) kadar güneyindeki Cikko Manastırı Medoşu ile Ayii Omoloyitadhes bölgesi arasında yer almaktaydı. Buradan sağlanan sular, sıra kuyular, arklar ve su kemerleri aracılığıyla ilkin güney Lefkoşa Genel Hastanesi’nin yanındaki Kanlı Dere köprüsüne ulaşmakta, sonra da surların dışından yoluna devam ederek Girne Kapısı’ndan Lefkoşa’ya giriş yapmaktaydı. Silihdar burcuna ulaşan suyun Mağusa Kapısı yandaki Başpiskoposluk sarnıçlarına ulaşıncaya kadar yolunun üzerindeki kent içi sokak çeşmelerini beslemesi için Quarini burcuna şimdi bile karıntıları görünen bir dağıtım sistemi kurulmuş, ayrıca 1796/97 (1211 H) yılında buraya Kıbrıs muhassılı Silahtar Mustafa Ağa tarafından mermer yazıtlı bir de sokak çeşmesi yapılmıştı. İşte bu nedenle bu burç Osmanlı döneminden günümüze kadar ‘Silihdar’ adıyla bilinir olmuştur. Silahdar suyunun bu burçtan başlayıp doğudaki İnönü Meydanı, İstanbul ile Reşadiye Sokakları ve Aykasyano mahallesi boyunca uzanan güzergahta evlere su dağıtımı yapan 10 geriz (taksimat) bulunmaktadır. Bunlardan sadece Aykasyano gerizinin üzerinde 1928 tarihi kayıtlıdır.

Lefkoşa Komiserine Silihdar Hisarında İkametgah İnşa Edilmesi

Anlatıldığına göre Silihdar burcu arazisi önceleri Muttalib Efendi adında varlıklı bir kişiye aitti. Lefkoşa Komiseri’nin o sıralarda herhangi bir ikametgahı bulunmadığından arazinin bu amaçla satın alınması ve 1931 yılında yakılan Vali konağıyla birlikte inşa edilmesi kararı alınır. Böylece planı Kamu İşleri Dairesi mimarı Robert Macartney tarafından çizilen ikametgahın yapımı 1939 yılında tamamlanır.

İki katlı ve haç planlı olan yapı, burcun kalp şeklinde oluşu dikkate alınarak şekillendirilir. İkametgahın sur duvarından görünmemesi için oldukça geriye inşa edilir.

İkametgaha giriş kapısının üst başına ise Kıbrıs İngiliz Kolonisinin amblemi olan altlı üstlü iki aslan figürü monte edilir. Aslında iki aslan figürü Normandiya Dükleri ile İngiltere kralı Aslan Yürekli Richard’ın arması olup, bu armanın Kıbrıs’ta kullanılma nedeni, 1878 yılında Kıbrıs’ta başlayan İngiliz Sömürge idaresinin Aslan Yürekli Richard döneminin bir devamı olduğunu vurgulamak içindi. Bu arma ayrıca Lefke Adliye sarayında ve Kıbrıs’ın İngiliz İdaresine girişinin ellinci yılını kutlamak amacıyla 1928 yılında basılan Kıbrıs pulları ile 45 kuruş değerinde gümüşten darp edilen Kral George V sikkeleri üzerinde de bulunmaktadır.

Bu bina Kıbrıs’ın bağımsızlığına kavuştuğu 1960 yılına kadar Lefkoşa Komiseri’nin ikametgahı olarak kullanılır. Kıbrıs Cumhuriyeti’nin kurulduğu 1960 yılında zamanın Cumhurbaşkanı Muavini Dr. Fazıl Küçük, Cumhurbaşkan’ı Makarios’a başvuruda bulunarak Ledra Palace Otel’in yanında bulunan ve şu anda Yunan Büyükelçiliği olarak kullanılan binanın daire olarak kullanılmak üzere kendisine tahsis edilmesini talep eder. Aslında bu bina zamanın Başsavcısı Tirantaphyillides’e aitti. Ancak bu bina Yunanistan Konsolosluğu olarak kullanılmak üzere Makarios’un aracılığıyla Yunanistan’a £42.000’ya satılır. Böylece Dr. Fazıl Küçük bu binayı daire olarak kullanamadığından, Lefkoşa Komiserinin ikametgahını kullanmaya başlar. 15 Kasım 1983 tarihinden itibaren de Cumhurbaşkanı Sarayı olma işlevini sürdürmeye devam ediyor.

(Araştırmacı yazar Tuncer Bağışkan tarafından derlenmiştir.)