EN

Kayıp Şahıslar Komitesi

KŞK, Birleşmiş Milletler’in himayesinde Kıbrıs Rum ve Kıbrıs Türk toplumları arasındaki anlaşmaya göre Nisan 1981 yılında kurulmuştur. Komitede Kıbrıslı Türk, Kıbrıslı Rum ve BM üyesi olacak şekilde üç üye görev yapmaktadır ve kararlar oybirliği ile alınmaktadır.

Fotoğraflar

Komite Hakkında
1974-1977 tarihlerinden itibaren, kayıp şahıslar sorunu üzerine topluml arası bir dizi toplantılar düzenlenmesine rağmen hiçbir önemli ilerleme elde edilmemiştir. 1977 ve 1981 yılları arasında, Kayıp Şahıslar Komitesi’nin (KŞK) kurulması için Lefkoşa, Cenevre ve New York’ta müzakereler gerçekleştirildi. 1975 ve 1978 yılları arasında BM Genel Kurulu (GA) bu insani sorunu çözmek için bir soruşturma heyeti kurulması için çağrıda bulunarak Kıbrıs’taki kayıp şahıslar ile ilgili üç farklı karar almıştır. Daha sonra, GA, 1981 ve 1982 yıllarında KŞK’nin kuruluşunun samimiyetle karşılanması ve KŞK’nin görevini gecikmeden yürütmeye devam etmesi için sırasıyla iki ek karar almıştır.

KŞK, Birleşmiş Milletler’in himayesinde Kıbrıs Rum ve Kıbrıs Türk toplumları arasındaki anlaşmaya göre Nisan 1981 yılında kurulmuştur. Komitede Kıbrıslı Türk, Kıbrıslı Rum ve BM üyesi olacak şekilde üç üye görev yapmaktadır ve kararlar oybirliği ile alınmaktadır. Üyeler her iki toplumun Cumhurbaşkanları tarafından atanmakta ve direkt Cumhurbaşkanı’na bağlı çalışmaktadırlar. Şu anda Kıbrıslı Türk üye Gülden Plümer Küçük, Kıbrıslı Rum üye Nestoras Nestoros ve BM üyesi Paul-Henri Arni’dir.

Kurulumundan sonraki 20 yıllık sürede, her iki taraftaki işler kayıp kişilerin kaderini belirlemek ve tüm kaybolanların ortak bir resmi listesini müzareke etmek için soruşturmalar yürütmeye odaklanmıştır. Kayıp yakınlardan alınan kan örnekleri ilerideki safha olan kimlik tespitlerine yardımcı olmak için toplanmıştır. 1997 yılına gelindiğinde ise, iki toplum liderleri Kıbrıslı Rum ve Kıbrıslı Türk kayıp kişilerin gömü yerleri ile ilgili bilgileri eş zamanlı olarak birbirlerine vermeyi kabul etmiştir.

Kayıp Şahıslar Komitesi (KŞK)’nin görev çerçevesi dahilinde, bu projenin amacı, 1963-1964 ve 1974’te meydana gelen trajik olayların sonucunda listelenen şahısların gömü yerlerinden çıkarılması, kimliklerinin belirlenmesi ve iade edilmeleridir. Bu proje, her iki toplumdaki kayıpların akrabalarının sevdiklerinin kalıntılarını almalarını, uygun cenaze törenleri düzenlemelerine ve uzun süren keder ve belirsizlik halinin sonlandırılmasına olanak sağlayacaktır. Devamında projenin iki toplumlu niteliği ile her türlü alanda iki toplumlu bilimsel ekiplerin katılımını da içeren projelere destek sağlanacaktır. Her iki toplumun yakınlaşarak geçmiş ile yüzleşmesine olanak verecektir.

Genel Kazı, Kimlik Tespiti ve Kayıp Şahısların Kalıntılarının İadesi Projesi 
2006 yılındaki ortam KŞK’nin adanın her iki tarafında kazılara ve gömü yerinden çıkarma işlemlerine başlaması için uygun hale gelmiştir. Gerekli uzmanlığı sağlamak amacıyla, Arjantin Adli Tıp Antropoloji Ekibi’nden (EAAF) arkeologlar ve antropologlar, gömü yerinden çıkarma ve antropolojik analiz yapan iki toplumlu Kıbrıslı bilim insanlarını koordine etmek ve onlara eğitim vermek için Kıbrıs’a gelmişti. EAAF ekibinin gelişinin akabinde Lefkoşa’da Birleşmiş Milletler Koruma Bölgesi’nde antropolojik laboratuvar kurulmuştur.

CMP’nin görev çerçevesi dahilinde, bu projenin amacı, 1963-1964 ve 1974’te meydana gelen trajik olayların sonucunda listelenen şahısların gömü yerlerinden çıkarılması, kimliklerinin belirlenmesi ve iade edilmeleridir. Bu proje, kayıpların akrabalarının sevdiklerinin kalıntılarını almalarını, uygun cenaze törenleri düzenlemelerine ve uzun süren keder ve belirsizlik halinin sonlandırılmasına olanak sağlayacaktır. Devamında projenin iki toplumlu niteliği ile her türlü alanda iki toplumlu bilimsel ekiplerin katılımını da içeren projelere destek sağlanacaktır.

Bu proje, 2,000 civarında kayıp şahsın (493 Kıbrıslı Türk ve 1508 Kıbrıslı Rum) –çeşitli bilimsel yöntemler kullanılarak- akıbetini araştırmak ve bu şahıstan arta kalanların bulunması, mezarlarından çıkarılması ve kimliklerinin tespit edilmesi yoluyla ortaya çıkarmak konusundaki kararlılığı yanında, 2004 yılında tekrar çalışmaya başlamasının ardından CMP’nin içinde bulunduğu pozitif ruhu yansıtmaktadır.

Proje, kayıp şahısların gömü yerlerinden çıkarılmasıyla ilgili Arkeolojik Safha (Safha I), kurtarılan kalıntıların CMP’nin antropoloji laboratuvarlarında analiz edilmesiyle ilgili Antropolojik Safha (Safha II), ve kimlik tespiti amacıyla kurbanların ailelerinden alınmış kan örneklerinin kalıntılardan elde edilen örneklerle karşılaştırılmasıyla ilgili Genetik Safhayı (Safha III) içerir. Ayrıca, kayıplarıyla ilgili zorlu işlemlerin yerine getirilmesi konularına çözüm getirmek amacıyla her iki toplumdan ailelere yardım etmeyi amaçlayan Kalıntıların İadesini (Safha IV) de sağlamaktadır.

2008 yılından bu yana, KŞK’nin iki toplumlu adli ekibi bağımsızca kayıplara ait kalıntıları bulmak için arkeolojik kazı işlemlerini yürütmektedir. (Kuzeyde 8 takım ve güneyde 2 takım olarak çalışmalar sürmektedir). Bunun yanısıra EAAF adli tıp uzmanları iş verimliliğini ve iş kalitesini denetlemek amacı ile projede yer almaya devam etmektedir.

KŞK, Kıbrıslı Türk Üye Ofisi'ne bağlı DNA Laboratuvarı Kıbrıslı Türk aile profilleri, nüfus referansları ve genetik alanında projeye destek sağlamaktadır.
 
Komitenin Görev Tanımı
KŞK’nin görevi, 1981 yılında anlaşılmış “Görev Tanımı’nda” ve daha sonra iki toplumun liderleri tarafından yapılmış anlaşmalarda belirtilmiştir:

Kıbrıs’taki Kayıp Şahıslar Komitesi’nin Kurulması
Kıbrıs’taki Kayıp Şahıslar Komitesi üç üyeden oluşarak hemen kurulacaktır. Kıbrıslı Rum ve Kıbrıslı Türk tarafları komiteye birer kişiyi atayacaklardır. Üçüncü üye her iki tarafın anlaşması ile bu amaç için Uluslararası Kızılhaç Komitesi (ICRC) tarafından seçilmiş ve Birleşmiş Milletler Genel Sekreteri tarafından atanan bir resmi kişi olacaktır. 

Komitenin kararları mümkün olduğu kadarıyla oy birliği ile alınacaktır. İki tarafın temsilcileri arasında anlaşmazlık olması durumunda, üçüncü üye iki tarafın fikirlerini birleştirmek ve bir uzlaşma sağlamak amacıyla iki tarafa da danışacaktır. 

Komite üyelerinin her biri gerekirse iki personel yardımcısından destek alabilir. Bunun haricinde hiç kimse veya komitenin soruşturma çalışmalarına katılmayacak. Kayıp şahıslar sorunu ile doğrudan ilgili olmayan hiç kimse yardımcı personel(ya da personel yardımcı) olarak atanamaz. Komite dışarıdan uzman yardımı talep etmeyecektir. 

Komitenin başkanı olmayacak, ancak toplantılar bir aylık süreler ile dönüşümlü olarak üyeler tarafından yönlendirilecek –ilk yönetici ICRC’nin resmi kişisi olacak ve bu süreç Kıbrıslı Türk üye veya Kıbrıslı Rum üye tarafından takip edilecektir. Devam edecek olan kişi ilk toplantıda kura ile belirlenecektir.

Komitenin üç üyesi hemen görüşmeye başlayacak ve gerektiği kadar süre düzenli olarak planlanmış oturumlarla görüşmeye devam edecektir. 

İlgili tüm taraflar, komitenin soruşturma çalışmaları kapsamında, ada genelinde erişim sağlamaları için komite ile iş birliği yapacaktır. Komite sadece toplumlar arası çatışmalarda ve bunun yanı sıra Temmuz 1974 ve sonrasında yaşanan olaylarda kayıp olarak bildirilen kişilerin vakalarını araştırmak durumundadır. 

Vakaların soruşturma sırasına komite tarafından karar verilecektir, ancak ilk soruşturma vakasının komitenin Kıbrıslı Türk üyesi tarafından ortaya konulacağı anlaşılmıştır. Bu, Kıbrıslı Rum üyenin öne süreceği bir dava ile takip edilecektir. Soruşturmalar, tüm davalar incelenene kadar mümkün ölçüde dönüşümlü olacaktır.

Komitenin tüm işlemleri ve bulguları kesinlikle gizli olacaktır. Bu kuralın ihlali komitenin çalışmalarını tehlikeye atacaktır. 
Komite, 9. paragrafa halel getirmeden basın açıklaması veya raporu yayımlayıp yayımlamayacağını belirleyecektir.
Komite ölüm nedeni olarak bulguları kullanmaz veya kayıp herhangi kişilerin ölümü için sorumluluk atfedilmesi için girişimde bulunmaz.

Hiçbir gömü yerinden çıkarma bu komitenin himayesi altında olmayacaktır. Komite gömü yerinden çıkarma işlemi için ICRC’ye geleneksel prosedürlerinin ilerlemesi maksadıyla taleplerini iletebilir.

Komite iki toplumun da kayıp kişilerinin kapsamlı bir listesini hazırlamak için elinden gelen çabayı gösterecektir. Hayatta olup olmadıklarını uygun şekilde belirmek ve daha sonraki durumlarda ölümlerin yaklaşık zamanlarını belirlemek için elinden gelen çabayı gösterecektir. 

Uluslararası İşbirliği
Kayıplara ulaşmak, onları tanımlamak ve kimliklendirmek için emek veren 60’tan fazla son derece deneyimli ve uzmanlaşmış bilim insanlarından oluşan kadrosuyla KŞK standarttan sapmadan, özünü koruyarak benzer diğer kaynaklara veya kurumlara eğitim/bilgilendirme semineri sağlayabilmektedir.

2012 yılından bu yana, ICRC’nin sunmuş olduğu imkanlarla, KŞK, 250.000 ile 1 milyon arasında kayıp kişinin kaderinin belirlenmesine yardımcı olmak maksadıyla Sağlık ve İnsan Hakları Bakanlığı’na bağlı Irak makamlarıyla birlikte çalışmalar yürütmeye başlamıştır. KŞK düzenli olarak adli teknikler ile geniş bir yelpazede eğitim sağlamak için kendi laboratuvarında Iraklı bilim insanlarına ev sahipliği de yapmaktadır.